تا مدتها نمک فقط یک چاشنی ساده به نظر میرسید؛ چیزی که اگر غذا بیمزه بود، کمی از آن اضافه میکردیم و تمام. اما برای بدن—بهویژه بدن دیابتی—نمک فقط یک طعمدهنده نیست. نمک مثل فشار نامرئی است؛ آرام، مداوم و بیسروصدا.
بدن فرد مبتلا به دیابت شبیه ساختمانی است که لولههایش از قبل ترکهای ریز برداشتهاند. حالا اگر آب شور وارد این سیستم شود، فرسایش زودتر خودش را نشان میدهد. نه ناگهانی، نه نمایشی؛ بلکه آرام و پیوسته.
در مقاله “نقش نمک بر عوارض دیابت” بررسی میکنیم نمک چگونه میتواند عوارض دیابت را تشدید کند و چرا کنترل مصرف آن، یکی از بخشهای کمتر دیدهشده اما بسیار مهم مراقبت از دیابت است.
| صرفا مقاله آموزشی: اطلاعات ارائهشده در این مقاله صرفاً جنبه عمومی و آموزشی دارد. جهت تشخیص، درمان یا توصیههای پزشکی، حتما با پزشک معالج خود مشورت کنید و هرگز توصیههای پزشکی حرفهای را نادیده نگیرید یا به دلیل اطلاعات این مقاله، در مراجعه به پزشک تأخیر نکنید. |
نقش نمک بر عوارض دیابت؛ نمک در بدن چه میکند؟
نمک برای بدن لازم است، اما مرزش باریکتر از چیزی است که معمولاً فکر میکنیم. سدیم به تنظیم مایعات بدن، انتقال پیامهای عصبی و عملکرد عضلات کمک میکند. مشکل دقیقاً از جایی شروع میشود که این تعادل بههم میخورد.
در سبک زندگی امروز، نمک فقط از نمکدان سر سفره نمیآید. بخش بزرگی از آن پنهان است؛ در نانها، غذاهای آماده، کنسروها، سسها و حتی خوراکیهایی که مزهشان اصلاً شور نیست. به همین دلیل، خیلی وقتها مصرف نمک از کنترل خارج میشود، بدون اینکه متوجه باشیم.
نقش نمک بر عوارض دیابت؛ رابطه نمک و دیابت
وقتی قند خون بالا میماند، دیواره رگها بهمرور زمان آسیبپذیرتر میشود. این رگها انعطاف سابق را ندارند و تحمل فشار اضافی برایشان سختتر است. حالا اگر مصرف نمک هم بالا باشد، فشار داخل رگها افزایش پیدا میکند و این یعنی یک فشار دوطرفه: از داخل با قند، از بیرون با نمک.
برای بدن دیابتی، این ترکیب خطرناک است چون بهتدریج جریان خون به اندامهای حیاتی را مختل میکند. شاید در کوتاهمدت علامت واضحی نداشته باشد، اما در بلندمدت زمینه را برای عوارض جدیتر آماده میکند.
نمک چگونه فشار خون را بالا میبرد؟
نمک باعث میشود بدن آب بیشتری در خود نگه دارد. این افزایش حجم مایع، فشار داخل رگها را بالا میبرد و قلب را مجبور میکند با زور بیشتری پمپاژ کند. در فردی که دیابت دارد، این فشار اضافه فقط یک عدد بالاتر روی دستگاه فشار نیست؛ یک عامل تشدیدکننده برای آسیب رگهاست.
وقتی فشار خون بالا با دیابت همراه میشود، رگهای ظریف قلب، کلیه و چشم زودتر دچار فرسایش میشوند. به همین دلیل است که پزشکان معمولاً روی کاهش نمک در دیابتیها حساسترند.
کلیهها؛ جایی که فشار جمع میشود
کلیهها در دیابت از قبل سخت کار میکنند. آنها باید خون پرقند را تصفیه کنند و تعادل مایعات را حفظ کنند. مصرف زیاد نمک این فشار را چند برابر میکند.
نمک زیاد میتواند روند آسیب کلیوی را تندتر کند، دفع پروتئین در ادرار را افزایش دهد و توان کلیه برای تنظیم فشار خون را کاهش دهد. این اتفاقات معمولاً بیدرد و بیعلامت شروع میشوند، اما وقتی دیده میشوند، مسیر برگشت سختتر شده است.
قلب؛ وقتی دو عامل خطر روی هم میافتند
دیابت بهتنهایی خطر بیماریهای قلبی را بالا میبرد. حالا نمک زیاد را هم به این معادله اضافه کنید. فشار خون بالا، ضخیمشدن دیواره قلب و افزایش احتمال سکته، نتیجه این همافزایی خطرناک است.
نکته مهم اینجاست که کاهش مصرف نمک، یکی از سادهترین و در دسترسترین کارهایی است که یک فرد دیابتی میتواند برای محافظت از قلبش انجام دهد—بدون داروی اضافه، بدون هزینه بالا.
چشمها؛ عارضهای که آرام پیش میرود
شبکیه چشم پر از رگهای ظریف است؛ رگهایی که دیابت آنها را شکننده میکند. فشار خون بالا ناشی از مصرف نمک زیاد، این شکنندگی را تشدید میکند و خطر آسیبهای چشمی را بالا میبرد.
خیلی از مشکلات بینایی در دیابت، ناگهانی ایجاد نمیشوند. آرام پیش میروند و وقتی دیده میشوند که آسیب قابلتوجهی اتفاق افتاده است.
اثر نمک بر تشدید زخم پا؛ تأثیر غیرمستقیم اما مهم
نمک بهطور مستقیم باعث ایجاد زخم پا نمیشود، اما شرایطی ایجاد میکند که ترمیم زخم سختتر شود. فشار خون بالا و تنگشدن رگها، خونرسانی به پاها را کاهش میدهد. وقتی خون کمتر میرسد، اکسیژن و مواد مغذی هم کمتر میرسند.
در بدن دیابتی، همین کاهش نسبی میتواند تفاوت بزرگی ایجاد کند؛ زخمی که باید بهبود پیدا کند، مزمن میشود و ریسک عفونت بالا میرود.
نمک فقط بدن را تحت فشار نمیگذارد؛ رفتار غذایی را هم تغییر میدهد
غذاهای پرنمک معمولاً بخشی از الگوی تغذیه ناسالم هستند. این غذاها اغلب فرآوریشدهاند، چربی و کالری بالاتری دارند و فرد را به خوردن بیشتر تشویق میکنند. بهمرور، ذائقه به طعم شور عادت میکند و غذاهای ساده و سالم بیمزه به نظر میرسند.
برای فرد دیابتی، این تغییر ذائقه یعنی کنترل سختتر قند خون و وزن—دو عاملی که نقش مستقیم در شدت عوارض دیابت دارند.
مقدارمجاز نمک برای افراد دیابتی
بهطور کلی، توصیه میشود مصرف نمک روزانه از حدود پنج گرم بیشتر نشود. این مقدار تقریباً معادل یک قاشق چایخوری سرصاف است، آن هم از تمام منابع غذایی روزانه، نه فقط نمکی که خودمان اضافه میکنیم.
در افرادی که دیابت همراه با فشار خون بالا یا درگیری کلیوی دارند، این مقدار معمولاً باید کمتر هم باشد و حتماً با نظر پزشک تنظیم شود.
چگونه مصرف نمک را کنترل کنیم، بدون افراط و حذف کامل؟
کنترل نمک به معنی بیمزهخوردن نیست. استفاده از ادویهها، سبزیهای معطر، آبلیمو یا سیر میتواند طعم غذا را کامل کند، بدون اینکه فشار اضافی به بدن وارد شود. عادت به چشیدن غذا قبل از اضافهکردن نمک و کاهش مصرف غذاهای آماده، از مؤثرترین تغییرات کوچک اما پایدار هستند.
نقش نمک بر عوارض دیابت؛ اصول مراقبت دیابت
نقش نمک در عوارض دیابت، نقش «تشدیدکننده» دارد. اگر کنترل نشود، میتواند عوارض را زودتر و شدیدتر نشان دهد. کاهش مصرف نمک به کنترل فشار خون کمک میکند، از کلیه و قلب محافظت میکند و شرایط ترمیم زخمها را بهبود میدهد.
در اصول مراقبت دیابت نقش تغذیه مناسب یک عامل حیاتی برای پیشگیری از عوارض دیابت میباشد. در نتیجه گاهی حذف یک عامل کوچک، اثر بزرگتری از اضافهکردن داروی جدید دارد.
بهترین کلینیک پیشگیری زخم دیابت امیدنو
امید نو، بهترین کلینیک پیشگیری زخم دیابت یک مرکز درمانی مجهز به آخرین فناوری درمان زخم پای دیابتی با هدف پیشگیری از بروز مجدد زخم دیابت میباشد. این مرکز ارایه دهنده انواع مشاوره های تغذیه دیابت، راهکارهای سودمند با مراقبتهای خانگی و بررسی های ژنیتیکی برای کم اثر کردن عوارض دیابت به افراد دیابتی میباشد.
در صورت بروز انواع زخم پا دیابتی حتی با عفونت بالا، میتوانید در کنار پزشکان متخصص زخم و فوق تخصص عفونی این مرکز، از آخرین تجهیزات روز پزشکی برای کاهش التهاب، ترمیم نسبی زخم های دیابت و پیشگیری از عود زخم بهره ببرید. لذا پیش از هرگونه اقدام درمانی میتوانید از مشاوران تخصصی این مرکز به طور کاملا رایگان استفاده کنید.