معمولا بیحسی پا را جدی نمیگیریم. میگوییم «حتما بد نشسته بودم»، «سرما خورده»، یا «خستگیه، خودش خوب میشه». چند قدم راه میرویم، پا را تکان میدهیم و خیالمان راحت میشود.
اما همیشه هم داستان به همین سادگی تمام نمیشود. گاهی بیحسی پا، مثل چراغ کوچکی است که در گوشهی داشبورد بدن روشن میشود؛ نه آنقدر پرنور که وحشت کنیم، نه آنقدر بیاهمیت که نادیدهاش بگیریم. مخصوصاً اگر پای دیابت در میان باشد.
| صرفا مقاله آموزشی: اطلاعات ارائهشده در این مقاله صرفاً جنبه عمومی و آموزشی دارد. جهت تشخیص، درمان یا توصیههای پزشکی، حتما با پزشک معالج خود مشورت کنید و هرگز توصیههای پزشکی حرفهای را نادیده نگیرید یا به دلیل اطلاعات این مقاله، در مراجعه به پزشک تأخیر نکنید. |
بیحسی پا در دیابت؛ علامتی که نباید ساده از کنارش گذشت
در افراد مبتلا به دیابت، بیحسی پا در دیابت فقط یک حس عجیب نیست؛ میتواند نشانهی شروع یا پیشرفت آسیب عصبی باشد. قند خون بالا، وقتی برای مدت طولانی کنترل نشود، به اعصاب ظریف پا آسیب میزند. اعصابی که وظیفهشان انتقال حس گرما، سرما، درد و فشار است.
این آسیب معمولاً آرام و بیسروصدا اتفاق میافتد. اول شاید فقط کمی گزگز باشد، بعد بیحسی خفیف، و کمکم جایی میرسد که فرد متوجه زخم، تاول یا حتی سوختگی روی پایش نمیشود. درست مثل سیم برقی که روکشاش آسیب دیده، اما هنوز کاملاً قطع نشده است.
مشکل اصلی بیحسی پا در دیابت این نیست که حس کمتر میشود؛ خطر واقعی آنجاست که هشدارها از کار میافتند. وقتی درد احساس نمیشود، زخمها دیرتر دیده میشوند و دیرتر درمان میشوند. همین تأخیرهای کوچک، میتوانند به زخم پای دیابتی و عفونتهای جدی ختم شوند.
چرا دیابت پا را بیحس میکند؟
قند خون بالا مثل شربت غلیظی است که در رگها و اطراف اعصاب جریان دارد. این غلظت، هم به دیواره رگهای کوچک آسیب میزند و هم تغذیه اعصاب را مختل میکند. وقتی خونرسانی به اعصاب کم شود، پیامها درست منتقل نمیشوند.
در نتیجه، پاها کمکم از مغز «دور» میشوند. نه بهصورت فیزیکی، بلکه بهصورت حسی. این همان نقطهای است که بیحسی دیگر فقط یک علامت نیست، بلکه یک هشدار جدی است.
بیحسی پا در دیابت؛ از چه زمانی خطرناک میشود؟
بیحسی پا از همان لحظهی اول «غیرعادی» است، اما خطر واقعی از جایی شروع میشود که این بیحسی ماندگار میشود. وقتی حس پا برنمیگردد، یا هر روز بیشتر از دیروز کمرنگ میشود، یعنی آسیب عصبی وارد مرحلهای شده که بدن دیگر نمیتواند بهسادگی جبرانش کند.
نقطهی خطرناکتر، زمانی است که بیحسی با بیتفاوتی حسی همراه میشود. یعنی فرد میداند پایش بیحس است، اما دیگر نگرانش نیست. این همان جایی است که زخمها دیده نمیشوند، کفش نامناسب اذیت نمیکند و آیا بیحسی پا نشانه خطر است؟
وقتی پاها قبل از ما زنگ خطر را به صدا درمیآورند
گاهی اولین صدایی که از خطر میشنویم، نه از قلب میآید، نه از مغز، بلکه از جایی پایینتر؛ از کف پاها. آن حس مورمور و بیقراریِ بیحسی، شبیه نجواست. انگار پا دارد به ما میگوید «چیزی درست نیست».
بیحسی پا فقط یک حس عجیب نیست؛ گاهی مثل دفترچهی یادداشتی است که بدن داخلش پیغامهای کوچک مینویسد. پیغامهایی از کمخونی موضعی، خستگی عصبی، یا قند خونی که آرامآرام در حال بالا رفتن است. اما چون دردناک نیست، نادیده گرفته میشود. کسی به مورمور گوش نمیدهد، تا وقتی که آرامآرام «احساس نکردن» به بخشی از زندگی تبدیل میشود.
پاها در بدن شبیه ریشههایی هستند که زمینِ بدن را نگه میدارند. اگر این ریشه حس خود را از دست بدهد، تنه هم دیر یا زود تکیهگاهش را از دست میدهد. و درست همینجاست که بیحسی دیگر فقط یک علامت نیست؛ تبدیل میشود به هشدار.
بیحسی پا در دیابت؛ علامتی که نباید ساده از کنارش گذشت
در افراد مبتلا به دیابت، بیحسی پا فقط یک حس عجیب نیست؛ میتواند نشانهی شروع یا پیشرفت آسیب عصبی باشد. قند خون بالا، وقتی برای مدت طولانی کنترل نشود، به اعصاب ظریف پا آسیب میزند. اعصابی که وظیفهشان انتقال حس گرما، سرما، درد و فشار است.
این آسیب معمولا آرام و بیسروصدا اتفاق میافتد. اول شاید فقط کمی گزگز باشد، بعد بیحسی خفیف، و کمکم جایی میرسد که فرد متوجه زخم، تاول یا حتی سوختگی روی پایش نمیشود. درست مثل سیم برقی که روکشاش آسیب دیده، اما هنوز کاملاً قطع نشده است.
مشکل اصلی بیحسی پا در دیابت این نیست که حس کمتر میشود؛ خطر واقعی آنجاست که هشدارها از کار میافتند. وقتی درد احساس نمیشود، زخمها دیرتر دیده میشوند و دیرتر درمان میشوند. همین تأخیرهای کوچک، میتوانند به زخم پای دیابتی و عفونتهای جدی ختم شوند.
قند خون بالا مثل شربت غلیظی است که در رگها و اطراف اعصاب جریان دارد. این غلظت، هم به دیواره رگهای کوچک آسیب میزند و هم تغذیه اعصاب را مختل میکند. وقتی خونرسانی به اعصاب کم شود، پیامها درست منتقل نمیشوند.
در نتیجه، پاها کمکم از مغز «دور» میشوند. نه بهصورت فیزیکی، بلکه بهصورت حسی. این همان نقطهای است که بیحسی دیگر فقط یک علامت نیست، بلکه یک هشدار جدی است.
بیحسی پا در دیابت از چه زمانی خطرناک میشود؟
بیحسی پا از همان لحظهی اول «غیرعادی» است، اما خطر واقعی از جایی شروع میشود که این بیحسی ماندگار میشود. وقتی حس پا برنمیگردد، یا هر روز بیشتر از دیروز کمرنگ میشود، یعنی آسیب عصبی وارد مرحلهای شده که بدن دیگر نمیتواند بهسادگی جبرانش کند.
نقطهی خطرناکتر، زمانی است که بیحسی با بیتفاوتی حسی همراه میشود. یعنی فرد میداند پایش بیحس است، اما دیگر نگرانش نیست. این همان جایی است که زخمها دیده نمیشوند، کفش نامناسب اذیت نمیکند و سوختگی با آب داغ حس نمیشود.
در دیابت، بیحسی پا وقتی خطرناکتر میشود که فرد همزمان دچار نوسان شدید قند خون باشد. بالا و پایین شدنهای مداوم قند، اعصاب را بیشتر تحت فشار میگذارد و روند آسیب را تندتر میکند. بهخصوص اگر دیابت چند سالی از عمرش گذشته باشد، این علامت دیگر «زودگذر» محسوب نمیشود.
علامت هشدار جدیتر، زمانی است که بیحسی با تغییر ظاهر پا همراه میشود. خشکی بیشازحد پوست، ترکهای عمیق، تغییر رنگ، یا سرد شدن پا میتوانند نشانهی اختلال در گردش خون باشند. این ترکیب—بیحسی عصبی و خونرسانی ضعیف—همان مسیری است که به زخم پای دیابتی ختم میشود.
آیا بیحسی پا همیشه نشانه دیابت است؟
بیحسی پا همیشه نشانه دیابت نیست. اما اگر دیابت دارید، اولین چیزی است که باید بررسی شود.
با این حال، بیحسی پا میتواند در شرایط دیگری هم دیده شود. بعضی مشکلات ستون فقرات، مثل دیسک کمر، میتوانند باعث فشار روی اعصاب و ایجاد بیحسی شوند. کمبود بعضی ویتامینها، بهویژه ویتامین B12، هم گاهی خودش را با گزگز و بیحسی نشان میدهد.
در برخی بیماریهای عصبی یا اختلالات گردش خون هم این علامت دیده میشود، اما معمولاً همراه با نشانههای دیگری است؛ مثل درد شدید، ضعف عضلانی یا تغییر رنگ پوست. به همین دلیل است که بیحسی پا همیشه باید در بستر علائم دیگر بررسی شود، نه بهتنهایی.
۱.طبق پژوهش های صورت گرفته در Mayo Clinic.2025:
Peripheral sensorimotor neuropathy This type of neuropathy also may be called distal symmetric peripheral neuropathy. It’s the most common type of diabetic neuropathy. It affects the feet and legs first, followed by the hands and arms. Symptoms often are worse at night. They may include: Loss of feeling, also called numbness, or less ability to feel pain or temperature changes. A tingling or burning feeling. Sharp pains or cramps. Muscle weakness. Being very sensitive to touch. For some people, even a bedsheet’s weight can be painful. Serious foot problems, such as ulcers, infections, and bone and jointاین نوع نوروپاتی با عنوان «نوروپاتی محیطی دیستال متقارن» نیز شناخته میشود و شایعترین نوع نوروپاتی دیابتی به شمار میرود. این اختلال معمولاً ابتدا پاها و ساقها را درگیر میکند و سپس به دستها و بازوها گسترش مییابد. علائم اغلب در شب تشدید میشوند و میتوانند شامل موارد زیر باشند:
- کاهش یا از بین رفتن حس (بیحسی) و یا کاهش توانایی در درک درد یا تغییرات دمایی
- احساس گزگز یا سوزش
- دردهای تیرکشنده یا گرفتگیهای عضلانی
- ضعف عضلانی
- حساسیت بیشازحد به لمس؛ بهطوریکه در برخی بیماران حتی وزن یک ملحفه نیز میتواند دردناک باشد
- بروز مشکلات جدی در پاها، از جمله زخمها، عفونتها و آسیبهای استخوانی و مفصلی
چه زمانی بیحسی پا خطرناکتر میشود؟
اگر بیحسی پا:
- مداوم باشد و برطرف نشود
- بهمرور بدتر شود
- همراه با زخم، تغییر رنگ پوست یا سردی پا باشد
- یا در فرد دیابتی اتفاق بیفتد
دیگر نباید آن را به خستگی یا وضعیت نشستن نسبت داد. اینها نشانههایی هستند که میگویند بدن دارد چیزی بیشتر از یک حس گذرا را نشان میدهد.
بیحسی پا؛ علامتی که میگوید وقت توجه است
بیحسی پا همیشه به معنی فاجعه نیست، اما همیشه هم بیاهمیت نیست. در دیابت، این علامت میتواند اولین پیام یک مشکل بزرگتر باشد؛ پیامی که اگر زود شنیده شود، میشود جلوی بسیاری از عوارض را گرفت.
کنترل قند خون، معاینه منظم پاها و جدی گرفتن تغییرات حسی، کارهای سادهای هستند که میتوانند تفاوت بزرگی ایجاد کنند. گاهی بدن با صدای بلند هشدار نمیدهد؛ فقط آرامتر حرف میزند.
کلینیک تخصصی پیشگیری و درمان دیابت امیدنو
کلینیک تخصصی پیشگیری و درمان زخم دیابت امیدنو، بهترین مرکز درمانی با جدیدترین روشهای درمان زخم پای دیابتی با هدف پیشگیری از زخم دیابت میباشد. این مرکز آماده ارایه انواع رژیم غذایی مناسب و راهکارهای سودمند با مراقبتهای خانگی، جهت کاهش عوارض دیابت به افراد دیابتی میباشد.
در صورت بروز انواع زخم پا دیابتی حتی با عفونت بالا، میتوانید در کنار پزشکان متخصص زخم و فوق تخصص عفونی این مرکز، از آخرین تجهیزات روز پزشکی برای کاهش التهاب، ترمیم نسبی زخم های دیابت و پیشگیری از عود زخم بهره ببرید. لذا پیش از هرگونه اقدام درمانی میتوانید از مشاوران تخصصی این مرکز به طور کاملا رایگان استفاده کنید.
مراجع
- Mayo clinic. 2025. Diabetic neuropathy. Mayo Clinic